Melissonews

Έχεις παρατηρήσει ότι κάποιες φορές οι μέλισσες σε μια κυψέλη φαίνεται να αλλάζουν τη βασίλισσά τους; Μια νέα επιστημονική μελέτη εξηγεί γιατί συμβαίνει αυτό — και δεν είναι επειδή η βασίλισσα πεθαίνει ξαφνικά.

Οι μέλισσες έχουν έναν έξυπνο τρόπο να καταλαβαίνουν αν η βασίλισσα τους είναι καλά: παρακολουθούν την παραγωγή της φερομόνης της, δηλαδή των χημικών σημάτων που εκκρίνει για να επικοινωνεί με την αποικία. Αν η βασίλισσα αρχίσει να ασθενεί, για παράδειγμα από κάποιον ιό, οι εργάτριες καταλαβαίνουν ότι δεν γεννά πια αρκετά αυγά και ότι η φερομόνη της μειώνεται.

Όταν συμβαίνει αυτό, οι μέλισσες ξεκινούν να φτιάχνουν βασιλικά κελιά — ειδικά μεγαλύτερα κελιά όπου θα μεγαλώσει η νέα βασίλισσα. Αυτή η διαδικασία λέγεται “supersedure”, δηλαδή αντικατάσταση της βασίλισσας, και είναι φυσικός τρόπος για να διατηρηθεί η δύναμη και η παραγωγικότητα της κυψέλης.

Τι σημαίνει αυτό για την κυψέλη και για τον μελισσοκόμο

• Η νέα βασίλισσα αντικαθιστά την παλιά πριν η αποικία αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα.
• Σε άγριες αποικίες, αυτό είναι εξέλιξη: προστατεύει τη συνέχεια της αποικίας.
• Σε κυψέλες που διαχειρίζεται μελισσοκόμος, μπορεί να φέρει μικρές δυσκολίες: λιγότερα αυγά προσωρινά, χαμηλότερη παραγωγή μελιού ή μείωση του πληθυσμού για λίγο.

Τι έδειξε η νέα έρευνα για τις βασίλισσες μέλισσας

• Οι ιοί είναι ο κύριος λόγος αποδυνάμωσης της βασίλισσας
  Η βασίλισσα δεν “αποπέμπεται” απλώς επειδή γερνάει. Οι ιοί μειώνουν τη γονιμότητά της και την ικανότητά της να παράγει αυγά.
• Η φερομόνη είναι το σήμα της βασίλισσας
  Η βασίλισσα παράγει μια χημική ουσία, τη methyl oleate, που λέει στις μέλισσες «είμαι καλά». Όταν η φερομόνη μειώνεται, οι εργάτριες καταλαβαίνουν ότι χρειάζεται αντικατάσταση.
• Οι εργάτριες φτιάχνουν βασιλικά κελιά
  Αυτά τα ειδικά κελιά μεγαλώνουν τη νέα βασίλισσα και η διαδικασία λέγεται supersedure — δηλαδή αντικατάσταση της βασίλισσας πριν πεθάνει η παλιά.
• Η χημική παρέμβαση μπορεί να καθυστερήσει την αντικατάσταση
  Σε πειράματα, η προσθήκη συνθετικής φερομόνης βοήθησε να παραμείνει η βασίλισσα στην κυψέλη για περισσότερο χρόνο.
• Παράσιτα όπως η Varroa αυξάνουν τον κίνδυνο
  Τα παράσιτα που μεταδίδουν ιούς εξασθενούν τη βασίλισσα και κάνουν πιο πιθανή την αντικατάστασή της.
• Εξελικτική σημασία
  Η αντικατάσταση της βασίλισσας είναι καλό για την αποικία: διατηρεί τη γονιμότητα, τη δύναμη και την παραγωγικότητα χωρίς να χρειάζεται να πεθάνει η βασίλισσα πρώτα.

Τι μπορούν να κάνουν οι μελισσοκόμοι

Οι ειδικοί βρήκαν ότι η βασική αιτία για την “ανατροπή” της βασίλισσας είναι η μείωση της φερομόνης λόγω ιού ή ασθένειας. Κάποια πράγματα που βοηθούν:

• Έλεγχος παρασίτων, όπως η βρωμούσα (Varroa).
• Καλή διατροφή και φροντίδα για τις βασίλισσες και τις εργάτριες.
• Παρακολούθηση της απόδοσης της βασίλισσας: πόσα αυγά γεννά και αν η κυψέλη είναι δραστήρια.

Σε πειράματα, όταν οι επιστήμονες πρόσθεσαν φερομόνη σε κυψέλες που κινδύνευαν να αντικαταστήσουν την βασίλισσα, οι εργάτριες ήταν πιο ήρεμες και καθυστέρησαν τη διαδικασία αντικατάστασης.

Συμπέρασμα

Η “ανατροπή” της βασίλισσας δεν είναι τυχαία, αλλά μια έξυπνη αντίδραση της αποικίας όταν η βασίλισσα αρχίζει να ασθενεί ή δεν μπορεί να παράγει αρκετά αυγά. Οι φερομόνες της είναι το σήμα που λέει στις μέλισσες «είμαι καλά» ή «χρειάζεστε μια νέα βασίλισσα».

Για τους μελισσοκόμους, σημαίνει ότι η πρόληψη είναι το κλειδί: φροντίζουμε τη βασίλισσα, ελέγχουμε παρασίτα, προσέχουμε τη διατροφή της και την παρακολουθούμε — κι έτσι η κυψέλη παραμένει δυνατή και παραγωγική.

Θα χαρούμε πολύ να ακούσουμε τη δική σας εμπειρία! Αν έχετε παρατηρήσει κάτι ενδιαφέρον με τις βασίλισσες ή τις κυψέλες σας, ή αν έχετε κάποια ιδέα ή συμβουλή για άλλους μελισσοκόμους, γράψτε την στα σχόλια. Κάθε παρατήρηση μπορεί να βοηθήσει και άλλους να κατανοήσουν καλύτερα τη ζωή των μελισσών και να φροντίσουν τις αποικίες τους.