Melissonews

Η γονιμοποίηση της βασίλισσας είναι από τις πιο κρίσιμες στιγμές στη ζωή ενός μελισσιού. Από αυτή τη διαδικασία θα κριθεί αν η βασίλισσα θα γίνει “μηχανή παραγωγής” αυγών για μήνες ή χρόνια, αν το μελίσσι θα χτίσει δύναμη, και τελικά αν ο μελισσοκόμος θα έχει σταθερότητα ή προβλήματα (άδειες γέννες, κηφήνες παντού, αντικαταστάσεις). Το καλό είναι ότι η διαδικασία είναι φυσικά “σχεδιασμένη” να πετυχαίνει, αρκεί οι συνθήκες να είναι σωστές.

Πριν τη γονιμοποίηση: από το κελί στη “παρθένα” βασίλισσα

Όταν εκκολαφθεί η βασίλισσα από το βασιλικό κελί, είναι παρθένα (δεν έχει ζευγαρώσει). Τις πρώτες μέρες κάνει κυρίως κινήσεις μέσα και γύρω από την κυψέλη: “δένεται” με το μελίσσι, δυναμώνει και ωριμάζει το αναπαραγωγικό της σύστημα. Σε αυτό το στάδιο μπορεί να κάνει και μικρές πτήσεις προσανατολισμού για να “χαρτογραφήσει” την περιοχή και να μπορεί να επιστρέψει με ασφάλεια.

Η στιγμή-κλειδί: οι πτήσεις γονιμοποίησης

Η γονιμοποίηση δεν γίνεται μέσα στην κυψέλη. Η βασίλισσα βγαίνει έξω για ειδικές πτήσεις ζευγαρώματος και κατευθύνεται σε συγκεκριμένες περιοχές που ονομάζονται “ζώνες συγκέντρωσης κηφήνων”. Εκεί μαζεύονται πολλοί κηφήνες από διάφορα μελίσσια της γύρω περιοχής (κάτι που βοηθά σημαντικά τη γενετική ποικιλία).

Η βασίλισσα δεν ζευγαρώνει με έναν μόνο κηφήνα. Συνήθως ζευγαρώνει με πολλούς, σε μία ή περισσότερες πτήσεις, ώστε να γεμίσει τη σπερματοθήκη της με αρκετό σπέρμα για να γονιμοποιεί αυγά για πολύ μεγάλο διάστημα. Αυτός είναι και ο λόγος που μια σωστά γονιμοποιημένη βασίλισσα μπορεί να κρατήσει “γραμμή” και ρυθμό για καιρό.

Πώς γίνεται πρακτικά το ζευγάρωμα στον αέρα

Η βασίλισσα πετά σε ύψος και ταχύτητα που ευνοούν την επιλογή των πιο δυνατών κηφήνων. Η έλξη γίνεται με φερομόνες: οι κηφήνες “πιάνουν” το σήμα της βασίλισσας και την ακολουθούν. Το ζευγάρωμα γίνεται εν πτήσει και είναι σύντομο αλλά πολύ “ισχυρό” βιολογικά. Οι κηφήνες μετά το ζευγάρωμα δεν επιβιώνουν, ενώ η βασίλισσα συνεχίζει μέχρι να ολοκληρώσει αυτό που χρειάζεται.

Όταν επιστρέψει στην κυψέλη, μπορεί να παρατηρηθεί για λίγο ένα μικρό σημάδι/υπόλειμμα ζευγαρώματος στην άκρη της κοιλιάς (δεν είναι πάντα εμφανές και δεν είναι “κανόνας” να το δεις). Το σημαντικό δεν είναι αυτό, αλλά το αν θα ξεκινήσει σωστή γέννα τις επόμενες ημέρες.

Μετά τη γονιμοποίηση: πότε ξεκινά να γεννά

Αφού ολοκληρωθούν οι πτήσεις γονιμοποίησης, η βασίλισσα συνήθως χρειάζεται λίγες μέρες για να “σταθεροποιηθεί” και να ξεκινήσει γέννα. Όταν όλα πάνε καλά, θα δεις συμπαγή γέννα εργατριών, ομοιόμορφη, χωρίς πολλά κενά, και το μελίσσι θα αρχίσει να ανεβαίνει γρήγορα σε πληθυσμό.

Εδώ είναι και το πρακτικό κλειδί για τον μελισσοκόμο: η ποιότητα της γονιμοποίησης φαίνεται στη γέννα. Μια βασίλισσα μπορεί να είναι όμορφη, μεγάλη, ήρεμη—αλλά αν δεν έχει “γεμίσει” σωστά ή αν γονιμοποιήθηκε σε κακές συνθήκες, αργά ή γρήγορα θα εμφανίσει πρόβλημα.

Τι επηρεάζει αν η γονιμοποίηση θα πετύχει

Η επιτυχία δεν είναι τύχη. Εξαρτάται από κάποιους πολύ πρακτικούς παράγοντες που ο μελισσοκόμος μπορεί να τους “διαβάσει” και να τους σεβαστεί.

• Καιρός: άνεμος, κρύο, βροχές ή συνεχόμενη κακοκαιρία κόβουν τις πτήσεις ή τις κάνουν επικίνδυνες.
• Διαθεσιμότητα κηφήνων: αν στην περιοχή δεν υπάρχουν αρκετά δυνατά μελίσσια που βγάζουν κηφήνες, πέφτει η πιθανότητα καλής γονιμοποίησης.
• Εποχή: νωρίς ή πολύ αργά στη σεζόν συνήθως υπάρχουν λιγότεροι κηφήνες και πιο ασταθείς συνθήκες.
• Ισχύς παραφυάδας/μελισσιού: μια μικρή, “πεινασμένη” ή στρεσαρισμένη παραφυάδα δυσκολεύεται να κρατήσει τη βασίλισσα σωστά και να “δέσει” γρήγορα μετά τη γονιμοποίηση.
• Χειρισμοί: συνεχές άνοιγμα της κυψέλης, μετακινήσεις, χτυπήματα ή πίεση στο μελίσσι εκείνες τις μέρες μπορούν να χαλάσουν τον ρυθμό.

Πώς καταλαβαίνεις στην πράξη ότι όλα πήγαν καλά (και πότε να ανησυχήσεις)

Συνήθως δεν χρειάζεται να κάνεις “επιστημονικό έλεγχο”. Το μελίσσι θα σου το δείξει.

Αν όλα πάνε σωστά, μέσα σε λογικό διάστημα θα δεις:

• αυγά σε κανονικό μοτίβο και μετά συμπαγή γόνο εργατριών
• ηρεμία και “αίσθηση ότι δουλεύει” το μελίσσι
• σταθερή αύξηση πληθυσμού

Αντίθετα, ενδείξεις ότι κάτι δεν πήγε καλά είναι:

• πολλά κενά στον γόνο χωρίς άλλο προφανές αίτιο
• πολλός κηφηνογόνος σε πλαίσια που θα περίμενες εργατικό γόνο
• καθυστέρηση να ξεκινήσει γέννα για πολύ περισσότερο από το αναμενόμενο
• τάση του μελισσιού να την αντικαταστήσει (σιωπηρή αντικατάσταση) νωρίς

Μια απλή συμβουλή που σώζει βασίλισσες

Το πιο συχνό λάθος είναι το “πολύ ψάξιμο”. Την περίοδο που περιμένεις τη γονιμοποίηση και την έναρξη γέννας, κράτα τους χειρισμούς ήρεμους και αραιούς. Αν το μελίσσι έχει τροφή, σταθερότητα και καλό καιρό, συνήθως κάνει τη δουλειά του μόνο του.

Κλείσιμο

Η γονιμοποίηση της βασίλισσας είναι το σημείο που η φύση “κλειδώνει” το μέλλον του μελισσιού. Όταν πετύχει, έχεις ένα δυνατό, παραγωγικό σμήνος που χτίζει πληθυσμό με σταθερό ρυθμό. Όταν δεν πετύχει, τα προβλήματα αργούν λίγο να φανερωθούν, αλλά έρχονται.

Αν θέλεις, γράψε μου στα σχόλια σε τι στάδιο είσαι τώρα (παρθένα βασίλισσα, πτήσεις, πρώτη γέννα) και σε ποια περιοχή περίπου έχεις τα μελίσσια, για να σου πω τι να περιμένεις πρακτικά και τι σημάδια να κοιτάξεις τις επόμενες μέρες.